×
logo Ensoschool

De EnsōSchool biedt mensen, bedrijven en organisaties, kennis, inzichten en werkwijzen geïnspireerd door de Japanse cultuur.

  • Kijken, denken, doen

    cirkel van groei en dialoog

    op Japanse leest

inschrijven voor onze nieuwsbrief

Verslag Spiegellezing 8 april 2019

Michel Dijkstra: Zenboeddhisme als ontdekkingsmodel

In zijn lezing noemde filosoof Michel Dijkstra het Zenboeddhisme een filosofie, een wereldbeeld, geënt op leegte als persoonlijk ontdekkingsmodel. Hij opende zijn lezing met een verwijzing naar de oorspronkelijke bron waaruit Zen is ontstaan:het Indiase boeddhisme. Daarna volgden twee belangrijke geestelijke stromingen die Zen voorgingen: de Chinese Bloemenkransschool en het Taoïsme van Zhuang Zi. Hij sloot af met een gedicht van Dogen, de grote Zenmeester uit de 13e eeuw.  

Lotusbloem
Dijkstra begint bij de bron. Hij vertelt hoe Boeddha op een dag een podium betreedt. Iedereen is vol verwachting naar de preek van Boeddha. Maar Boeddha zwijgt. Hij kijkt alleen maar rond. Op een gegeven moment haalt hij uit de mouw van zijn pij een lotusbloem. Deze toont hij aan het gehoor. Niemand spreekt. Slechts één persoon glimlacht. Boeddha ziet dit, hij knikt en benoemt de man, Mahakashayapa, tot zijn opvolger. Hij ontvangt het dharma-oog of te wel het licht van Boeddha. Hier vindt de overdracht plaats van de leer van Boeddha, vertelt Dijkstra. Een leer die niet op woorden en letters berust, maar puur op het doorgeven van het licht. De Boeddha toont zijn leer. Dit vind je later ook terug in Zen.

De Bloemenkransschool
'Wat is het licht dan', vraagt Dijkstra zich af. Daar heeft De Chinese Bloemenkransschool een sterk symbool voor ontwikkeld: Indra's net. Dit net bestaat uit juwelen, uit edelstenen die elkaar spiegelen. 'Denk aan het Drostemeisje-effect', oppert Dijkstra. 'Het net van Indra stelt de werkelijkheid voor, de tienduizend dingen geheten. De knooppunten van het net zijn de spiegels. de mens is slechts één van die knooppunten, want in de Bloemenkransschool tellen dieren, planten en stenen evenzeer mee', aldus Dijkstra. Bovendien bestaat er in deze leer geen midden, geen centrum. Hij noemt het een egalitaire manier van denken; alle edelstenen zijn centrum of tegelijkertijd periferie. Als mens maak je dus deel uit van dit alomvattend netwerk. Dit is een vorm van non-duaal denken; het ene staat niet hoger dan het andere.

Taoïsme
De tweede geestelijke stroming is het Chinese Taoïsme uit 300 voor onze jaartelling waar Zhuang Zi een belangrijke vertolker van is. Dijkstra leest voor uit de geschriften van deze Tao-meester: Stil is het hart van de wijze! Het is de spiegel van hemel en aarde, de spiegel van de tienduizend dingen (...). In het open en stil zijn, met vrede en mildheid en eenzame kalmte (niet-doen), daarin ligt de grondslag van hemel en aarde en de hoogste uiting van de deugd van Tao. Het hart van Tao is leeg. Een leegte is stilte. Stilte is beweging en beweging is welslagen. Dit leegte-begrip wordt door het Zenboeddhisme overgenomen. Maar, legt Dijkstra uit, leegte is niet zomaar niets doen. Welnee, uit leegte komt volheid voort. Het vermogen van de geest of het hart om 'open' te zijn, ontvankelijk voor alles om je heen, de tienduizend dingen.

Zen als ontdekkingsmodel
Deze onbevangen manier van leven biedt mogelijkheden, maakt creativiteit los. Het is een deugdenethiek volgens Dijkstra, die van binnenuit komt. Je keert terug tot de bron in jezelf. Zen is zodoende een persoonlijk ontdekkingsmodel; samen met meditatie (zazen) en de lessen van een meester realiseeer je op den duur je boeddha-natuur of het dharma-oog. En dat oog geeft zicht op alles wat leeft, van mens, dier tot boom.

Auteur: Karel Witteveen
 

 

<< Ga terug naar de vorige pagina

Ensō in logo: Arthur Witteveen | ontwerp website: Erwin de Wolf | content: EnsōSchool | © 2018

MENU TubeYou